Proszowice

120px-POL_Proszowice_COA.svg (1)

                     W rejonie Proszowic spotyka się ślady pochodzące   jeszcze  z   czasów  neolitu, a także kultury łużyckiej. W okresie migracji i ekspansji Słowian (VI–VII w.) obszary Małopolski zostały przez nich zasiedlone. Powstałe plemię Wiślan stworzyło silne jednostki administracyjne, przypominające państwo, w skład którego weszły tereny powiatu proszowickiego. Wybudowali oni gródek książęcy, który nie tylko był siedzibą władcy, ale również spełniał funkcje obronne. Dolina Szreniawy sprzyjała rozwojowi rolnictwa, dlatego Proszowice były w dawnych czasach ośrodkiem handlu zbożem.

Pierwsza wzmianka o istnieniu Proszowic pochodzi z 1222 r., jest to wówczas wieś rycerska o nazwie Prossoucze. Prawdopodobnie nazwa pochodzi od zdrobniałegoimienia Proszko (Proszomir). Z 1240 r. pochodzą wzmianki o murowanym (romańskim) kościele pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela w Proszowicach, wieś należała już wtedy do dóbr książęcych. W trakcie walk o tron krakowski książę Konrad Mazowiecki (1187 lub 1188 – 1247) obwarował i obsadził załogą kilka kościołów wokół Krakowa, m.in. proszowicki. W Proszowicach oprócz wspomnianego kościoła istniał warowny gródek  książęcy,  oba   zostały  doszczętnie zniszczone między 1308
a 1311 r. podczas buntu wójta Alberta i biskupa Jana Muskaty.

Do połowy XIV w. Proszowice jako osada były własnością prywatną. W 1358 r. miejscowość była już dobrami królewskimi, bowiem król Kazimierz Wielki lokował tu miasto na prawie niemieckim. Miasto rozrastało się, a dzięki licznym przywilejom handlowym i cechowym przybywało mieszkańców, powstawały warsztaty rzemieślnicze, kramy, karczmy, łaźnie, młyny i browary, a żyzna ziemia sprzyja rolnictwu, tworząc zeń „ogród Małopolski”.  Centrum miasta stanowił rynek o powierzchni 1,7 ha z ratuszem, w którym były kramy z artykułami codziennego użytku. W 1564 r. były tu ulice: Nadolna, Szpitalna, Krakowska, Piekarska i Rzeźnicza, potem pojawiła się Wrocławska i Królewska. Plac przy Krakowskiej stanowił targowisko. Niedaleko miasta znajdował się dwór królewski.

Okres od XV do początku XVII w. to dwa złote wieki Proszowic, które wówczas zaliczane były do najważniejszych i największych miast małopolskich. W 1532 r. król Zygmunt I Stary nadał Proszowicom przywilej na budowę wodociągów i kanalizacji. W mieście znajdował się okazały, drewniany ratusz. Z tego materiału budowano też domy mieszczańskie, co sprzyjało pożarom, które często niszczyły miasto. W latach 1532–1549 Proszowice czerpały ogromne dochody z prawa do składu soli. Warto wspomnieć, że z proszowianinem był słynny błazen królewski, Stańczyk. W połowie XVI w. miały tu miejsce krwawe i burzliwe wystąpienia reformacyjne. Poza nielicznymi wyjątkami, kościoły na ziemi proszowskiej zamienione zostały na zbory kalwińskie lub ariańskie. Na sejmikach do Proszowic zjeżdżała się szlachta z innych województw, uchwalając ważne dla całego królestwa postanowienia. To właśnie tutaj, w 1562 r., napomniano króla Zygmunta II Augusta, by przebywał w Polsce, a nie na Litwie. Tutaj też podniesiono rokosz przeciw Zygmuntowi III zwany od jego inicjatora rokoszem Mikołaja Zebrzydowskiego. „Potop” szwedzki załamał dobrą passę miasta.

W 1795 r. miasto znalazło się w zaborze austriackim, a po kampanii 1809 r.   zostało   włączone   w   granice   Księstwa   Warszawskiego. Kongres Wiedeński przyłączył je do Królestwa Polskiego podporządkowanego carskiej Rosji. Włościanie proszowiccy masowo brali udział w insurekcji kościuszkowskiej (1794). Po III rozbiorze Polski Proszowice włączono do zaboru austriackiego, następnie w 1809 r. miasto i okolica weszły do Księstwa Warszawskiego. Po kongresie wiedeńskim w 1815 r. ziemia proszowicka włączona została do Królestwa Kongresowego, będącego częścią składową Przebieg powstania w Proszowicach Imperium Rosyjskiego. Proszowice w zaborze rosyjskim znajdowały się w województwie krakowskim ze stolicą w Kielcach.  Kraków   i   najbliższe   okolice   tworzyły   wówczas  Wolne
Miasto, co spowodowało oderwanie Proszowic od rynku zbytu i ośrodka kulturalnego Krakowa. Miasto weszło w skład powstałej w 1837 r., guberni krakowskiej, później przemianowanej na gubernię kielecką.

W 1846 r. podczas powstania krakowskiego 40-osobowy oddział Zygmunta Jordana rozbił sotnię kozaków rosyjskich. W ramach represji za popieranie powstania styczniowego, Rosjanie w 1867 r. odebrali Proszowicom prawa miejskie. W 1819 r. było tu 1085 mieszczan, w tym 1065 chrześcijan i 20 starozakonnych. Ludzie żyli z roli i rzemiosła, silny był cech rzeźników, słabszy stolarzy, tkaczy
i szewców:

„Z analizy taryf targowego i jarmarcznego w Proszowicach wynika,
że […] rzemieślnicy sami zajmowali się sprzedażą swojej produkcji. Dotyczyło to głównie rzeźników, krawców, mydlarzy, piekarzy, szewców, kuśnierzy, powroźników, smolarzy oraz garncarzy”.

Rocznie było tu 10 jarmarków oraz targi w środę i sobotę każdego tygodnia.  Spora  cześć  proszowickiego  ziemiaństwa  brała   czynny
udział w powstaniu styczniowym. W rejonie Proszowic doszło do kilku potyczek z wojskami rosyjskimi w czasie powstania krakowskiego a potem styczniowego. Po powstaniu, w 1869 r. miasto zostało pozbawione praw miejskich. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w roku 1918 r. dawny powiat proszowski znalazł się w granicach powiatu miechowskiego i pińczowskiego. Proszowice zajmowały powierzchnię 39,2 ha, zabudowane były domami parterowymi z drewna. W 1923 r. Proszowice odzyskały prawa miejskie. W mieście funkcjonowały: dwie cegielnie, dwa zakłady mechaniczno-ślusarskie, elektrownia, nowoczesny tartak będący własnością Mordki Klajnera.  Pożyczek udzielały cztery banki: Spółdzielczy Bank Ziemi Proszowickiej,  Polski  Bank  Ludowy,  Bank Spółdzielczy
i Bank Ludowy, do tego dochodziła Kasa Pożyczkowo – Oszczędnościowa. W czasie wojny obronnej Armia Kraków Wojska Polskiego stoczyła ciężkie walki z Wehrmachtem 7 września 1939 r., zginęło 108 Polaków, pożar objął 1/3 miasta, spłonęło wtedy archiwum miejskie.

W wyniku reformy administracyjnej z 1999 r. Proszowice znów są stolicą powiatu obejmującego miasto i gminę Proszowice i leżą na terenie województwa małopolskiego. Według danych z 2008 r. miasto liczy 6146 mieszkańców.

Żródło: wikipedia.pl., http://www.sztetl.org.pl/